Büyücülüğün Matematiksel Temelleri

Jozef Wronski, büyücülük literatürüne önemli katkıları olmuş Polonyalı bir matematikçidir. Büyücüleri, ejderhaları, cadıları ve orman cinlerini çok sevdiğimi saklayacak değilim, matematiksel çalışmalarıyla modern büyücülüğe ışık tutmuş birisini hikaye etmemi normal karşılayın.

18. yüzyılda babasıyla kavga eden ergen delikanlıların bir kısmı soluğu orduda alırmış. 1779 doğumlu Wronski de 13 yaşında evden kaçıp orduya katılıyor. Bizden olsa “Wronski’nin Varşova’yı savunduğu yaştasın” diye şiiri bile olurdu belki, daha 15 yaşında Prusya işgaline karşı bir topçu bataryasını kumanda ediyor. Rus ordusuna esir düşüp, 18 yaşında serbest kaldıktan sonraysa isyan edecek bir babası artık yok. Eline geçen mütevazi mirası Almanya’da felsefe eğitimi almaya harcamış, sonra da Marsilya’ya yerleşip kendini bilim adamı ilan etmiş. İlan etmiş diyorum çünkü zaman zaman yerel bir gözlemevinde çalışmak dışında akademiyle çok içli dışlı değil, daha çok özel derslerle geçimini sağlıyor o yıllarda. Ders verdiği yetenekli bir öğrencisiyle evlendiğini de söyleyeyim.

1803 yılında Wronski bir aydınlanma yaşadığını iddia ediyor – Wronski’nin aydınlandığı yaştasın – ve bundan sonra üç aşşağı beş yukarı “herşeyin matematiği ve felsefesi” diyebileceğimiz bir düşünceyi geliştirmek için çalışıyor. Böyle söyledim diye sıradan bir deli sanmayın, 1810 yılında dönemin önemli bilim merkezlerinden Paris’e taşınıp Fransa Akademi’sine “Analitik tekniklerin temel prensipleri” adlı bir makale sunuyor. Makalenin başlığı bile kolay kolay kimsenin söylemeye cesaret edemeyeceği cinsten, herhangi bir tarihte matematikle ilgili herhangi bir konuda temel prensipleri sunduğunu iddia etmek için altı okka yürek gerekir, ya da hepten zırvalamak. Hepten zırvalıyor olmadığı Lacroix ve Lagrange gibi matematikçilerin Wronski’yi ciddiye almasından belli ama yine de makalesi umduğu etkiyi yaratmıyor. Wronski mevcut yöntemlerin hepsini içine alan, hepsinden daha genel ve çok daha fazla şeyi açıklayacak temel prensipler peşinde olduğundan yazdıklarında önemli fikirler olmasına rağmen, matematiğe o dönem yeni yeni hakim olmaya başlayan “tanım-kanıt” formalizminden uzak, hem tanımların hem kanıtların ne olduğunda belirsizlikler var. Nasıl olmasın ki, daha uçak yokken Mars’a gitmekten bahsetmek için bilim yetmez, kurgu da lazım.

Çalışmalarının yeterince ciddiye alınmaması Wronski’yi dönemin saygın matematikçilerine “gerçeğin azılı düşmanları” dedirtecek kadar kızdırsa da çalışmaktan, üretmekten hiç geri kalmıyor. Felsefe ve matematiğe gözardı edilemeyecek katkıları var, anısı matematikte “Wronskian determinantı” adıyla hala yaşar ama aslında politika, ekonomi, eğitim, müzik ve buhar motoru hakkında çalışmaları da vardır. Paris’te aradığını bulamasa da Belçika’da sevilip sayılıyor, dahası bir arkadaşı aracılığıyla tanıştığı zengin bir tüccar olan P. Arson’u dehasına inandırmayı başarıyor. Bana sorarsanız $$F(X)=\sum_{i=0}^{\infty} A_i \Omega_{i}(x)$$ şeklinde ifade ettiği “Mutlak Kural” formülünde bir alfa-omega göndermesi var ama bu konuda yanılıyor olsam bile Arson’dan “Mutlak’ın Sırrı”nı bulmak için yüklü bir miktar para aldığı tarihsel bir gerçek. Her aklı başında yatırımcı gibi Arson da bir süre sonra sonuçları görmek istiyor, Wronski buna yanaşmayınca mahkemelik oluyorlar. Ne Arson o ana kadar yaptığı ödemeleri geri alabiliyor, ne de Wronski vaadedilen araştırma fonunun kalan taksitlerini.

Wronski’nin sonuçları paylaşmaması kimilerince dolandırıcılık olarak algılanabilir, ama bir düşünün “Mutlak’ın Sırrı”nı bulsanız bunu üç beş kuruşa zengin tüccarlara peşkeş çeker miydiniz? Ünlü büyücü (evet, ünlü büyücü) Eliphas Levi, Wronski’ye inanmış olmalı, “değeri henüz anlaşılamamış bir dahi” der ve kimilerine göre Levi’nin neo-hristiyan komünistlikten büyücülüğe adım atmasında Wronski’nin rolü büyüktür. Bilim ve mistisizmi birbirlerinin anti-tezi olarak değerlendirmek şart olmasa gerek ki, Levi “Büyü, bilim ve inanç tarafından fethedilmiş insanların uğraşıdır” demiş ve kendi yarattığı büyü sistematiğinin bilim ayağına Wronski’nin çalışmalarını koymuştur.

 

 

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>